» » Suvda va quruqda yashovshilar sinfi

Suvda va quruqda yashovshilar sinfi

30 2014,
1 921
0

Suvda va Quruqda yashovshilar yoki amfibiyalar xali suv muxiti bilan anshagina alokasini saklab kolgan birinshi Quruqlikka chiqkan Umurtqali hayvonlardir. Aksariyat kupshilik turlarining tuxumlari kattik pust bilan koplangan va faqat suvda rivojlanadi. Lishinkalari (itbaligi) faqat suvda yashaydi. Xayot davomida ular uz boshidan metamorfoz davrini utkazadi, yani itbaliqdan Quruqlikda yashaydigan xolga aylanadi. Buning natijasida jabra yukolib, uning urniga upka xosil buladi, oyoklar rivojlanadi.Bosh skeletining engsa kismida ikkita engsa burtmasi bor. Tanglay kvadrat elementi miya kutisiga quchilib ketadi. Til, osti yoyining ustki elementi eshituv suyakshasi uzangi suyakshasiga aylangan buladi va bu suyakshi urta kulok bushligida joylashadi. Yuragi ush kamerali bulib ikkita yurak bulmasidan va bitta yurak korinshasidan tuzilgan. Quchimsha nafas olish organi bulib teri xizmat kiladi, katta va kichiq qonaylanish doiralari xosil buladi. Gavda temperaturasi tashki muxit temperaturasiga boglik. Bosh miyasining oldingi miya yarim sharlari bir- biridan ajralgan, miya kopkogida miya moddasi bor. Ajratish organi bulib tana buyragi- mezanefros xizmat kiladi. Amfibiyalarning aksariyat kupshiligida tashki uruglanish prosessi yuz beradi.Suvda va Quruqda yashovshilarning tuzilishini baka misolida kurib chiqamiz.Teri koplagishlari. Bakaninig terisi yalangosh bulib, unda shox suyak tangashalari bulmaydi. epidermisida kup xujayrali shilimshik modda ishlab chiqaruvshi bezlar kup buladi. Shilimshik modda terini kurib kolishdan saklaydi. Terisi muxim nafas organi xamdir. Bakaning terisi boshidan oyogigasha gavdasi yopishmagan buladi, shu joylarda limfa bilan tuldirilgan boshliqlar buladi.Skeleti umurtqa pogonasidan, bosh skeletidan erkin oyoklar skeleti va ularning kamar skeletidan tashkil topgan.Umurtqa pogonasi, buyin, tana, dumgoza va dum umurtqalariga bulinadi. Buyin bulimi faqat bitta umurtqadan iborat bulib, unda kundalang usimtalari va quchiluv usimtalari bulmaydi, oldingi tomonda ikkita quchiluv shukurshasi buladi va shu shukurshalar yordamida bosh skeletiga birikadi. Tana umurtqalari ettita buladi. Bularning xar biridan bir juftdan ustki yoylar, kundalang va quchiluv usimtalari chiqadi. Tana umurtqalarining oldingi tomoni ishiga botib kirgan, orqa tomoni esa burtib chiqkan, yani prosel tipda buladi.kobirgalari yuk. Dumgoza bulimida faqat bitta umurtqa bor. Dum umurtqalari bir- biriga quchilib dum suyakshasi urostilini xosil kiladi.

Bosh skeleti ( Skelet haqida referat ). Miya kutisining kup kismi togay xolisha kolib ketadi, engsa kismida faqat ikkita yon engsa suyaklari buladi. eshitish bulimida bir juft kulok suyaklari tarakkiy etadi.

Kuz kosasining oldingi kismida tok ponasimon- xidlov suyagi buladi. Miya kutisining koplovshi suyaklariga bir- biriga quchilib ketgan teppa- peshona suyagi, burun suyagi, bosh skeletining keyingi tomonidan urab turuvshi tangasha suyaklari va miya kutisining tagini xosil kilgan parasfenoid va juft dimog suyaklari kiradi. Visseral skeletining tanglay va kanotsimon suyaklari xam bosh skeleti tagini xosil qilishda ishtirok etadi.Ustki jag funksiyasini suyakli baliqlardagidek jag oralik va ustki jag suyaklari bajaradi. Pastki jag mekkel togaydan iborat bulib, uni ustidan tish va burshak suyaklari yopib turadi. Til osti yoyining ustki elementi xioblangan giomadibulyare uzangi suyakshasiga aylanadi va urta kulok bushligida joylashadi. Jag yoining pastki elementi-giod jabra yoylari bilan birga quchilib, til osti plastinkasi va uning shoxlarini xosil kiladi. erkin oyoklilar skeleti Quruqlikda yashovshi Umurtqali hayvonlarning oyok skeletiga uxshash tuzilgan.Oyok skeleti 3 bulimdan iborat:1.Oldingi oyogida elka, keyingi oyogida son, bu bulim xar doim bittadan elka va son suyaklaridan iborat.2.Oldingi oyogida elka oldi, keyingi oyogida boldir, elka oldi bulimi tirsak va bilak suyaklaridan, boldir bulimi katta va kichiq boldir suyaklardan tashkil topgan. Bakalarda bu suyaklar bir- biridan ajralmagan.3.Oldingi oyokda kaft, keyingi oyokda tovon bulimlari bor. Kaft bulimi bilaguzuk, kaft va barmok falangalaridan, tovon esa tovon- oldi tovon va barmok falangalaridan tuzilgan. Bakalarda bilaguzuk va tovonoldi suyaklarining kup kismi uzaro quchilib ketadi.Elka kamari yoy shaklida, uchi korin tomonga karatilgan. Yoyning xar kaysi tomoni kurak usti togayi, kurak suyagi korakoid va uning oldida joylashgan prokarokoid suyaklaridan tashkil topgan. Yoyning urtasida tush suyagi, tush oldi suyagi bulib, bularning ushlari togay xolisha koladi. Tush oldi va kurak urtasida ingishka umrov suyagi bor.Shanok kamari juft yonbosh, kuymish suyaklaridan va togay xolisha kolgan kov elementlaridan iborat. Bu ushala elementi kuymil kosasi atrofida uzaro quchiladi.Muskul sistemasi Quruqlikka chiqishi munosabati bilan baliqlarning muskul sistemasidan kushli fark kiladi. Oyoklarni xarakatga keltiruvshi kushli muskullar xosil buladi. Gavdani xarakatga keltiruvshi kushli muskullarning segmentasiyasi yukoladi.

.

-. TAS-IX!

, , , ,
SKACHAT-BESPLATNO.INFO 2013-2019